- Vắc xin 5 trong 1, mổ không để lại sẹo... là những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực y khoa, được tạp chí Time bình chọn từ hàng trăm sự kiện y học trong năm 2008 này.
Các nhà nghiên cứu ở trường ĐH Harvard và Columbia đã tạo ra một thử nghiệm mang tính bước ngoặt vào tháng Bảy năm nay, đó là dùng một phương pháp mới không sử dụng phôi mầm mà tạo ra các tế bào thần kinh vận động từ các tế bào gốc trong cơ thể của 2 phụ nữ lớn tuổi mắc bệnh Lou Gehrig hay ALS (xơ cứng cột bên teo cơ). Công nghệ này được phát triển bởi nhà khoa học Shinya Yamanaka, ĐH Kyoto vào năm 2006, bao gồm chương trình sử dụng các tế bào da bình thường của 1 bệnh nhân để tái tạo lại chức năng giống như tế bào gốc.
Sử dụng các tế bào thần kinh vận động được tạo ra từ bệnh nhân ALS, các nhà khoa học đã có thể nghiên cứu sự tiến triển của bệnh này như sự ảnh hưởng tới sự phát triển của các tế bào, quá trình thoái hóa và tử vong ở trên 1 cái đĩa – điều mà các nhà nghiên cứu chưa bao giờ làm được từ trước tới nay. Thêm vào đó các nhà khoa học cũng hiểu thêm về sự phát triển của bệnh ALS, từ đó sẽ tìm ra những cách điều trị hiệu quả hơn thậm chí là chữa khỏi hoàn toàn bệnh này.
2. Viêm nhiễm và cholesterol
Một nửa số các ca nhồi máu cơ tim ở Mỹ là ở những người có mức cholesterol bình thường. Đành đứng nhìn sao? Cho đến tận tháng 11, các bác sĩ mới tìm được câu trả lời. TS. Paul Ridker ở Bệnh viện Brigham và Phụ nữ (Boston) đã xác nhận rằng có 1 yếu tố nguy cơ khác, tương đương với yếu tố cholesterol cao trong máu – được cho là thủ phạm dẫn tới bệnh tim: đó là sự viêm nhiễm (viêm khớp và các bệnh tự miễn khác).
Một nghiên cứu nhỏ hơn trước đó đã từng đề cập đến sự liên quan này nhưng nghiên cứu của Ridker được đăng tải trên tạp chí Y học New England mới cho thấy khi một người có mức cholesterol bình thường và mức CRP (một loại protein tạo ra sự viêm nhiễm trong huyết mạch) cao mà uống thuốc nhóm statin thì mức CRP sẽ nhanh chóng giảm xuống, nguy cơ bị nhồi máu cơ tim cũng sẽ giảm tới 54%. Trong khi đó, những người uống thuốc nhóm statin chỉ để giảm mức cholesterol sẽ giảm được 20% nguy cơ.
Các bác sĩ cho biết cholesterol và các mảng mỡ bám trong các mạch máu vẫn là thủ phạm chính gây ra bệnh tim nhưng viêm nhiễm giờ đây cũng được coi là một yếu tố quan trọng không kém, là khởi nguồn của một quá trình: làm gia tăng tính không ổn định của các mảng bám, khiến chúng ngày càng dễ đứt vỡ, di chuyển dần tới vùng tim và gây ra các cơn nhồi máu cơ tim do các mạch máu ở đây bị tắc.
3. Mổ không để lại sẹo
Nghe thật lạ lùng nhưng các bác sĩ đang ngày càng quan tâm tới việc mổ qua các “lỗ tự nhiên” của cơ thể. Một công nghệ mới mà cho phép các thiết bị phẫu thuật đi vào cơ thể con người qua các vùng “mở” tự nhiên của cơ thể như miệng, hậu môn, “vùng kín” thay vì phải “mở đường” trên các vùng da.
Một nhóm nghiên cứu của ĐH
Công nghệ mới này cũng sẽ giúp cho những bệnh nhân mắc bệnh giãn dạ dày sau mổ có thể thu nhỏ dạ dày bằng một thiết bị được đưa vào từ đường miệng.
Tuy nhiên, công nghệ này không có nghĩa là không để lại sẹo trong cơ thể nhưng giúp giảm các vết thương hở ngoài da, từ đó giảm đau và giảm viêm nhiễm, giúp bệnh nhân hồi phục sau mổ nhanh hơn.
4. Bản đồ gien cho từng người
James Watson, người từng phát hiện ra cấu trúc AND, đã làm được việc này. Và tiếp đó là Craig Venter, người đã từng lập bản đồ gien người.
Giờ đây, bạn cũng có thể lập bản đồ gien của chính mình và phát hiện ra nhiều bí mật ẩn chứa trong đó với số tiền chưa tới 400 đô la. Các nhà khoa học đã tranh cãi xem liệu những thông tin này có thực sự cần thiết ở thời điểm hiện nay, khi con người chưa đủ tri thức khoa học để giải mã sự khác nhau về gien đó có ý nghĩa gì nhưng ít nhất, bạn có thể lưu giữ các dữ liệu này cho mai sau.
Bạn chỉ cần gửi mẫu nước bọt là đủ để tái lập 90 thông số gien đã biết về khả năng bạn có bị dị ứng với các thực phẩm đường sữa đến bệnh ung thư tiền liệt tuyến dưới dạng mã hóa. Tuy nhiên, dù có bản đồ gien này nhưng bạn vẫn không thể biết mình liệu có bị ung thư không. Nhưng với sự phát triển của khoa học, hy vọng rằng chúng ta sẽ đọc gien để dự đoán bệnh tật trong tương lai, giúp con người lựa chọn các phương pháp điều trị từ khi họ chưa hề có dấu hiệu bệnh.
5. Phát hiện gien liên quan với bệnh Alzheimer
Dù chưa thể điều trị, tạo ra vắc xin cũng như không có cách nào chẩn đoán bệnh nhân có mắc Alzheimer ngoài việc mổ tử thi khám nghiệm nhưng phát hiện 4 loại gien mới này hứa hẹn sẽ mang lại những hiểu biết mới hơn về căn bệnh “khó hiểu này”.
Những gien này đã được tìm thấy từ một nghiên cứu với hơn 1.300 gia đình tham gia. Mặc dù chưa biết chính xác vai trò thực sự của các gien này đối với căn bệnh Alzheimer nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng chúng có thể góp phần hủy hoại các tế bào thần kinh. Khi bệnh tiến triển, các mảng mỡ máu và các sợi protein trở nên lộn xộn trong não khiến các tế bào thần kinh bị mắc bẫy rồi bị “bóp nghẹt” cho đến chết. Việc phân tích các gien này có thể hé lộ hướng làm thế nào để duy trì sự sống cho các tế bào thần kinh bị mắc bẫy này.
Ngoài ra, một giả thuyết khác cho rằng một trong các gien này sản xuất ra một loại protein mà được tế bào thần kinh sử dụng để truyền thông tin, một gien khác thì sẽ tiêu hủy các protein này khi bệnh Alzheimer bắt đầu.
Hàng chục gien đã từng được cho là liên quan với căn bệnh Alzheimer nhưng chỉ có nghiên cứu này mới có tính đột phá và hứa hẹn một phương pháp điều trị mới trong tương lai.
6. Vắc xin 5 trong 1
Đa số các bé đều rất sợ tiêm, chính vì lý do đó với sự ra đời của vắc xin Pentacel - loại vắc xin đầu tiên có tác dụng miễn dịch với 5 loại bệnh : bạch hầu, uốn ván, chứng ho lâu ngày, bại liệt và bệnh cúm tuýp B.
Loại vắc xin này được nghiên cứu trên hơn 5.000 bé và thấy rất ít xuất hiện phản ứng phụ như sốt, tấy đỏ và sưng ở nơi tiêm.
Pentacel được tiêm thành 4 lần: 3 lần vào giai đoạn trẻ từ 2-6 tháng và tiêm lại lần cuối vào khoảng giữa tháng 15 và 18, giúp giảm 30% mũi tiêm ngừa thông thường đối với trẻ dưới 18 tháng tuổi.
Chủng miễn dịch này giúp trẻ nâng cao khả năng miễn dịch của cơ thể; 77,4% các bé từ 19 - 35 tháng sẽ được tiêm loại vắc xin này, và có thể tăng lên 80% vào năm 2010.
7. Kiểm tra gien phát hiện ung thư vú
Kiểm tra gien giờ đã trở thành phương pháp chuẩn đoán và điều trị ung thư rất hữu hiệu. Tham gia kiểm tra gien để phát hiện ung thư vú bằng ánh sáng SPOT- Light để xác định xem cơ thể bệnh nhân nào có phản ứng tốt nhất với thuốc trị ung thư.
Herceptin rất hiệu quả trong việc chống lại các khối u bướu và thải ra protein HER2 thừa của cơ thể. Kiểm tra bằng ánh sáng SPOT- Light giúp đo được có bao nhiêu gen HER2 trong mẫu khối u vú, càng nhiều gen HER2 thì càng có khả năng cao khối u sẽ có tác dụng khi điều trị với Herceptin.
Những bệnh nhân bị ung thư vú cũng có thể tin tưởng vào các cách kiểm tra gene khác như OncotypeDx giúp xác định được nguy cơ phát bệnh của ung thư vú và lựa chọn phương pháp hóa học trị liệu nào là tốt nhất để chống lại khối u này.
8. Kiểm tra máu phát hiện hội chứng Down
Một trong những cách tốt nhất để xác định hội chứng Down trước khi sinh là biện pháp chọc ối, dùng 1 ống chuyên dụng để lấy mẫu dịch ối bao quanh thai. Tuy nhiên dụng cụ chọc này có thể ảnh hưởng tới dây thần kinh đặc biệt khi thai phát triển trong tử cung, thường 1/200 trường hợp có nguy cơ bị sảy thai.
Hiện nay phương pháp mới kiểm tra gen có thể phát hiện ra bệnh với việc lấy mẫu máu từ người mẹ (vì một lượng nhỏ DNA của bào thai có trong máu mẹ.) Cách kiểm tra này giúp phát hiện mức độ tăng bất bình thường của chromosome 21 (bản sao thêm của nó gây bệnh Down) trong máu người mẹ sẽ chỉ ra nếu trẻ có bệnh. Phương pháp kiểm tra này vẫn đang trong giai đoạn hoàn thành và báo trước một cách mới trong kiểm tra gen.
9. Miếng dán chống buồn nôn cho bệnh nhân ung thư
Các miếng dán ngừa say và cảm giác nôn nao khó chịu khi đi tàu xe thực sự rất hữu hiệu trong việc bình ổn dạ dày. Vì thế ý tưởng này đã được áp dụng vào việc tạo ra miếng dán chống buồn nôn cho bệnh nhân ung thư sau khi áp dụng hoá trị liệu.
Tháng 9/2008, Cơ quan kiểm soát Thực phẩm và Dược Phẩm FDA đã phê chuẩn miếng dán Sancuso với tác dụng giảm những liều liên tiếp của thuốc granisetron gây cản trở việc nhận serotonin và giảm buồn nôn. Các loại thuốc này thường có trong đơn kê của những bệnh nhân ung thư dưới dạng thuốc nén hay thuốc tiêm. Miếng dán Sancuso thuận tiện và dễ dàng hơn với mỗi lần dùng có tác dụng ngừa cảm giác buồn nôn và và choáng váng khoảng 5 ngày.
10. Cấy ghép tế bào khí quản
Trong giai đoạn cấy ghép đầu tiên, các bác sĩ tại Tây Ban Nha đã ghép cho bệnh nhân Claudia Lorena Castillo Sanchez 30 tuổi 1 khí quản mới, được ghép từ tế bào ống ở khí quản hiến tặng với tế bào gốc của chính Sanchez. Đó là lần đầu tiên tế bào gốc của bệnh nhân được lấy ra từ tuỷ xương dùng để phát triển thành mô và bộ phận mới phục vụ cho việc cấy ghép.
Vì tế bào ống ở khí quản hiến tặng được tách ra từ tế bào của người khác nên có thể gây ra sự không tương thích. Sanchez bị bệnh lao và mất chức năng của một nhánh khí quản nên phải tránh dùng thuốc miễn dịch mà các bệnh nhân cấy ghép thường dùng.
Các bác sĩ mong đợi rằng hình thức cấy ghép vẫn đang được tiến hành thí nghiệm này sẽ được phổ biến rộng rãi sau vài năm nghiên cứu. Nhưng Sanchez là người duy nhất hạnh phúc vì cô không phải đợi lâu, mẹ của 2 đứa con này đã sẵn sàng đi làm trở lại và thậm chí có thể khiêu vũ sau 6 tháng tiến hành phẫu thuật cấy ghép.
Nhân Hà - Quỳnh Liên (Dân trí)
