Ai cũng có thể một lần trong đời chịu những tác dụng phụ của thuốc chữa bệnh. Tuy nhiên, có những đối tượng nguy cơ cao, và xác suất gặp phải tai biến do thuốc ở họ tăng lên rất nhiều so với người bình thường khác.
Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ
Trẻ em lúc nào cũng là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề của thuốc, do đó trước khi bắt buộc cho trẻ dùng thuốc, các bác sĩ thường cân nhắc thiệt hơn kỹ lưỡng.
Bởi so với người lớn, cấu tạo cơ thể trẻ có nhiều sự khác biệt: Ví dụ sự phân phối mỡ, sự phát triển và hoạt động các cơ quan như gan, thận… do đó cách dùng thuốc cần phải khác hẳn người lớn.
Trẻ có trọng lượng thấp hơn người lớn, do đó liều dùng bao giờ cũng phải thấp hơn. Tính toán liều thuốc cho trẻ dựa trên tuổi và trọng lượng cơ thể của trẻ.
Phụ nữ có thai
Thời kỳ thai nghén luôn là khó khăn đối với bất kỳ người phụ nữ nào. Lúc này, lượng thuốc vào cơ thể sẽ hấp thụ qua nhau thai mà vào thai, gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm.
Ở mỗi giai đoạn của thai kỳ, việc dùng thuốc sẽ gây ảnh hưởng lên người mẹ và thai nhi khác nhau, tựu trung lại chúng có thể làm rối loạn sự phát triển của thai, khiến cho thai nhi gặp nguy hiểm. Và cũng có thể việc dùng thuốc của người mẹ hôm nay sẽ đem lại hệ lụy về sức khỏe cho con mình sau này.
Đối với người mẹ mang thai, một số thuốc có tác động rất xấu, tuy nhiên, ranh giới giữa sự an toàn và thiếu an toàn thường rất mỏng manh. Vì thế, đừng chủ quan, nếu bạn đang mang thai hoặc có ý định sẽ có thai thì trước khi dùng bất cứ loại thuốc nào cũng nên hỏi ý kiến thầy thuốc.
Một điều các sản phụ nên chú ý là sự ảnh hưởng của thuốc lên từng thai kỳ cũng rất khác nhau: Cụ thể, trong ba tháng đầu của thai kỳ (giai đoạn quan trọng nhất), thuốc có thể tác động đến sự phát triển các cơ quan của thai gây những dị tật bẩm sinh. Những tổn thương rất nặng có thể làm sảy thai.
Từ tháng thứ tư đến tháng thứ sáu, một số thuốc có thể làm thai chậm phát triển hoặc trẻ bị nhẹ cân sau khi sinh.
Trong ba tháng cuối của thai kỳ, có nhiều biến chứng quan trọng có thể xảy ra nếu bạn dùng thuốc, nhất là các rối loạn hô hấp ở trẻ sơ sinh. Một số thuốc có thể làm đẻ non hoặc kéo dài thai kỳ.
Phụ nữ cho con bú
Các tuyến vú được bao bọc bởi một mạng lưới các mạch máu nhỏ. Một số chất, trong đó có thuốc sẽ đi từ máu vào sữa. Trẻ bú mẹ sẽ phải buộc lòng tiếp nhận một lượng thuốc, dù rất nhỏ, từ mẹ.
Trong nhiều trường hợp thì điều này vô hại vì thuốc chỉ vào cơ thể trẻ rất ít nhưng một số thuốc có độc tính với trẻ: Kháng sinh sẽ làm trẻ nhạy cảm với thuốc này, dễ bị nhờn với nó sau này khi cần dùng đến; thuốc an thần làm trẻ ngủ gà, ngủ gật, lười ăn. Một số thuốc còn làm giảm tiết sữa của người mẹ. Vì thế, trong thời gian cho con bú, chỉ nên dùng thuốc khi quá cấp thiết.
Người già
Người già luôn là đối tượng nguy cơ cao gặp tai biến khi dùng thuốc, bởi lúc này trong cơ thể đã có những biến đổi sinh lý bất lợi. Suốt quá trình dài theo độ tuổi, người già đã tích lũy vào cơ thể một lượng thuốc nhất định, khiến cho các quá trình hóa giáng thuốc ở gan và thải trừ thuốc ở thận bị suy giảm nghiêm trọng. Một liều thuốc dùng bình thường cho người lớn vì thế có thể gây tai biến cho người già.
Có nhiều lý do giải thích tại sao thuốc dễ gây tai biến ở người cao tuổi: Não và hệ thần kinh nhạy cảm hơn với thuốc; biến đổi các tỷ lệ mỡ trong cơ thể; biến đổi ở hệ miễn dịch; uống thuốc không đều hoặc không đúng cách; lú lẫn, uống nhầm thuốc…
Bệnh gan và bệnh thận
Gan và thận là hai cơ quan quan trọng nhất trong việc tiếp nhận và xử lý các loại thuốc chữa bệnh. Gan biến đổi cấu trúc hóa học của thuốc bằng cách chia cắt thuốc thành những chất nhỏ hơn, còn thận thì thải trừ chúng trong nước tiểu.
Nếu các chức năng gan hoặc thận suy giảm hoặc biến đổi do bị bệnh sẽ có hậu quả xấu làm tăng tác dụng thuốc ở bệnh nhân cho nên người bị các bệnh này nên hạn chế dùng thuốc, nếu cần phải dùng thì chỉ dùng liều thấp.
Người dùng nhiều thuốc
Một người sử dụng quá nhiều thuốc bao giờ cũng rất dễ bị tai biến thuốc mà người ta gọi đó là nguy cơ tương tác thuốc (tương tác thuốc là sự biến đổi tác dụng của thuốc vì một thuốc khác). Hiện tượng này gây nhiều tai biến cho người dùng, từ nhẹ đến nặng, có khi gây tử vong như biến chứng choáng phản vệ.
Dùng đồng thời hai loại thuốc có thể có tác dụng hợp đồng làm tăng tác dụng thuốc (tác dụng tốt hoặc xấu) hoặc có tác dụng đối kháng làm giảm hoặc hủy các tác dụng lẫn nhau.
Theo GS Phạm Gia Cường
An ninh thủ đô
