Methotrexate

Chú ý đề phòng: - Bệnh vẩy nến: Tử vong do dùng Methotrexate điều trị bệnh vẩy nến đã được ghi nhận. Chỉ được dùng Methotrexate trong trường hợp nặng, khó trị, gây tàn phế, không đáp ứng điều trị theo qui ước và đã có chẩn đoán xác định. - Tác dụng trên phổi: Ðộc tính trên phổi, diễn tiến mạnh và dễ gây chết, liên quan đến trị liệu với Methotrexate. Tác dụng ngoại ý ở phổi, bao gồm viêm phổi, xơ phổi xảy ra với bất cứ liều thuốc nào, ngay cả liều thấp như 7,5mg mỗi tuần. Khả năng Methotrexate gây độc cho phổi cần được nghĩ tới ở bất kỳ bệnh nhân nào có biểu hiện về phổi trong khi dùng thuốc (ví dụ ho khan, khó thở). Nếu các triệu chứng này xảy ra, phải ngưng Methotrexate và cẩn thận đánh giá về lâm sàng, bao gồm cả việc loại bỏ nguyên nhân gây nhiễm trùng. Xử lý độc tính trên phổi do Methotrexate chủ yếu là điều trị nâng đỡ và cả thông khí. Hơn nữa nhiễm độc phổi do thuốc có thể không hồi phục hoàn toàn. - Ức chế tủy: Có thể xảy ra bất ngờ ngay khi dùng liều có vẻ an toàn. Methotrexate có thể gây suy tủy xương, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu và chảy máu. Phải tiến hành lượng giá tình trạng huyết học trước khi điều trị và kiểm tra định kỳ đều đặn trong khi điều trị. Bất kỳ sự giảm tế bào máu nào cũng cho biết phải ngưng thuốc và có điều trị thích ứng. Nên cẩn thận khi dùng Methotrexate ở bệnh nhân đã có bất sản tủy, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hay thiếu máu từ trước. Nếu bạch cầu giảm mạnh, bệnh nhân có thể bị nhiễm trùng. Phải ngưng Methotrexate và cho kháng sinh thích hợp. Nếu bệnh nhân bị suy tủy nặng, có thể cần truyền máu hoặc tiểu cầu. - Tổn thương thận: có thể đưa tới tích tụ thuốc, hậu quả là gây nhiễm độc và về sau làm hư hại thận. Phải đánh giá tình trạng thận của bệnh nhân trước và trong khi điều trị. Nếu có tổn thương, nên xét tới việc ngưng thuốc hoặc giảm liều. Tránh dùng đồng thời với các thuốc gây độc cho thận khác. - Tổn thương gan: Phải đánh giá chức năng gan trước và suốt trong khi điều trị với Methotrexate, bởi vì thuốc độc cho gan ở liều cao và kéo dài. Nên đặc biệt thận trọng nếu bệnh nhân đã bị rối loạn chức năng gan từ trước. Tránh dùng đồng thời với các thuốc gây độc cho gan khác kể cả rượu. - Tác dụng ở đường ruột: Tiêu chảy và viêm loét miệng thường gặp. Ðề nghị ngưng thuốc để tránh viêm xuất huyết ruột non và có thể thủng ruột làm bệnh nhân tử vong. Thận trọng lúc dùng: Chỉ cho dùng Methotrexate dưới sự giám sát thường xuyên của bác sĩ có kinh nghiệm điều trị với thuốc gây độc tế bào và chỉ khi mà ích lợi của Methotrexate vượt trội hơn nguy cơ điều trị. Bệnh nhân phải được thông báo về nguy cơ của độc tính hoặc gây tử vong của Methotrexate và bệnh nhân phải được kiểm tra cẩn thận để phát hiện tác dụng ngoại ý càng sớm càng tốt. Nên chuẩn bị sẵn đầy đủ phương tiện để xử trí các biến chứng do thuốc khi chúng xảy ra. - Tổng quát: Phải hết sức thận trọng khi dùng methotrexate ở người bị nhiễm trùng, loét dạ dày, viêm loét đại tràng, suy nhược, tuổi trẻ hoặc già. Trong mọi trường hợp, khi xem xét việc dùng methotrexate để điều trị thì phải đánh giá tỉ lệ nguy cơ/ích lợi. Nếu được phát hiện sớm, các tác hại của thuốc có thể hồi phục được. Khi tác dụng ngoại ý xảy ra, phải giảm liều hoặc ngưng thuốc và áp dụng các biện pháp sửa chữa thích hợp. - Dùng liều cao: Luôn luôn dùng "Leucovorin cứu hộ" khi sử dụng methotrexate liều cao, nhưng chỉ bác sĩ chuyên khoa mới được áp dụng phác đồ này, và chỉ thực hiện trong bệnh viện nơi có đủ nguồn lực và kinh nghiệm cần thiết. Methotrexate liều cao không dùng cho bệnh nhân bị tổn thương chức năng thận và bị báng bụng hay tràn dịch màng phổi. Nên kiểm tra chức năng thận và theo dõi nồng độ methotrexate trong máu để phát hiện khả năng gây độc. Làm kiềm hóa nước tiểu và làm tăng lượng nước tiểu để phòng ngừa kết tủa ở thận trong nước tiểu toan tính. LÚC CÓ THAI VÀ LÚC NUÔI CON BÚ Lúc có thai: Methotrexate được biết có khả năng gây độc cho phôi và gây đột biến, không nên cho phụ nữ có thai dùng. Methotrexate chỉ được dùng ở phụ nữ có khả năng mang thai nếu lợi ích mong đợi vượt trội hơn nguy cơ điều trị và biện pháp ngừa thai thích hợp được áp dụng. Nếu đang dùng thuốc mà có thai, bệnh nhân phải được báo về các nguy cơ đối với thai nhi. Lúc nuôi con bú: Không biết thuốc có được bài tiết ra sữa hay không, do vậy đề nghị phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ ngưng cho con bú trong khi điều trị bằng methotrexate.