Thần kinh Thứ hai, ngày 5/7/2021

ĐỪNG KỲ THỊ NGƯỜI MẮC ĐỘNG KINH KHI CHƯA HIỂU RÕ BỆNH

Động kinh hay còn gọi là giật kinh phong, là bệnh lý khá phổ biến tại Việt Nam và nhiều nước trên thế giới, với tỷ lệ mắc khoảng 0,5 – 1% dân số. Nghĩa là, Việt Nam hiện có khoảng gần 1 triệu người mắc động kinh. Đây là những đối tượng nhận được nhiều sự quan tâm của ngành y tế nhằm mục đích giúp người mắc động kinh có thể điều trị và có cuộc sống gần như người bình thường.

Tuy nhiên, xã hội vẫn còn rất nhiều sự kỳ thị đối với người mắc động kinh, cho đó là bệnh ma quỷ ám, bệnh điên, bệnh lây truyền, không nên tiếp xúc, khiến người mắc động kinh cảm thấy rất tự ti, khó hòa nhập với cộng đồng, không xin được việc làm, gây rất nhiều khó khăn cho cuộc sống của họ. 

Thực chất, động kinh là gì?


Theo Bộ Y tế, cơn động kinh là biểu hiện lâm sàng xảy ra do sự phóng điện bất thường, kịch phát và quá mức của một nhóm neuron ở não, bao gồm các triệu chứng liên quan biến đổi ý thức, vận động, cảm giác, tự động hoặc tâm thần.

Động kinh là sự tái diễn từ hai cơn động kinh trở lên cách nhau trên 24 giờ, không phải do sốt cao và các nguyên nhân cấp tính khác như rối loạn chuyển hóa, ngừng thuốc hay ngừng rượu đột ngột gây ra.

Nguyên nhân nào gây ra động kinh?


Ngoài nguyên nhân di truyền, trong một số trường hợp, các tổn thương thực thể hoặc các rối loạn chuyển hóa của não đều có thể gây nên cơn động kinh như: chấn thương sọ não, u não, bệnh lý tai biến mạch máu não, nhiềm khuẩn nội sọ: áp xe não, viêm não, viêm màng não, nguyên nhân di truyền….

Động kinh có thể gặp ở tất cả các đối tượng, lứa tuổi, tỷ lệ mắc cao ở trẻ em và thanh thiếu niên trước 20 tuổi, sau đó giảm dần ở người trưởng thành, và xu hướng tăng cao ở người trên 60 tuổi, bởi các nguyên nhân liên quan như:

- Trẻ sơ sinh: ngạt lúc sinh, chấn thương sản khoa, chảy máu trong sọ, nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương hoặc các nhiễm khuẩn và rối loạn chuyển hoá khác…
- Trẻ em: động kinh nguyên phát, bại não, nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương (viêm não, viêm màng não), tổn thương cấu trúc trong sọ, bệnh chuyển hoá, ngộ độc (thuốc, chì), bệnh thoái hoá não, bệnh hệ thống, bệnh di truyền, chấn thương…
- Người lớn: động kinh nguyên phát, chấn thương sọ não, bệnh mạch máu não, nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương, bệnh thoái hoá não, bệnh hệ thống, …
- Người già: Người trên 60 tuổi, động kinh có thể do u não, ung thư di căn não, xơ cứng mạch máu não, teo não, đặc biệt cần quan tâm tới thiếu máu não cấp tính.

Có phải mọi loại động kinh đều gây ra co giật?


Nhắc tới động kinh, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến hình ảnh co giật, sùi bọt mép, chân tay co quắp… nhưng có phải người nào lên cơn động kinh cũng bị như vậy?

Theo Liên hội Chống Động kinh Quốc tế ILAE 2017, việc phân loại cơn bắt đầu từ phân loại kiểu khởi phát: khởi phát cục bộ, khởi phát toàn thể, hay không rõ khởi phát: 


tk1.jpg
* Cơn khởi phát cục bộ, nếu có thể, được phân nhỏ hơn thành cơn không ảnh hưởng ý thức hay cơn ảnh hưởng ý thức. Ngoài ra có thể phân thành kiểu triệu chứng vận động hay không vận động.

*Cơn khởi phát toàn thể cũng có thể chia thành kiểu triệu chứng vận động hay không vận động:

- Biểu hiện vận động có thể là co cứng- co giật, co giật, co cứng, giật cơ, giật cơ - co cứng - co giật, giật cơ - mất trương lực, mất trương lực (atonic), cơn co thắt dạng động kinh.
- Biểu hiện không vận động có thể là: cơn vắng ý thức điển hình, cơn vắng ý thức không điển hình, giật cơ vắng ý thức, hoặc vắng ý thức với giật mi mắt.

Do đó, tùy vào từng loại động kinh mà người bệnh sẽ có những triệu chứng khác nhau, ví dụ nhầm lẫn, lú lẫn tạm thời, nhìn chằm chằm vào khoảng không, co cứng người, co giật không kiểm soát được ở tay và chân, mất ý thức hoặc nhận thức, cảm thấy sợ hãi, lo lắng, té hay ngã quỵ xuống…

Tránh nhầm lẫn động kinh và các bệnh lý khác


Việc chẩn đoán động kinh dựa trên quan sát cơn, hỏi triệu chứng của người chứng kiến và các đánh giá cận lâm sàng như điện não đồ (công cụ đặc hiệu xác định cơn, loại cơn, vị trí ổ động kinh), xét nghiệm huyết học, sinh hóa, di truyền, thăm dò chức năng, chẩn đoán hình ảnh (chụp cắt lớp vi tính sọ não, chụp cộng hưởng từ sọ não…).
Lưu ý, một số bệnh lý, nguyên nhân gây ra các triệu chứng tương tự động kinh, cần phân biệt tránh nhầm lẫn với cơn co giật phân ly (Hysteria) do rối loạn căn nguyên tâm lý; cơn ngất (Syncopa do căn nguyên về tim mạch; co giật do hạ canxi máu (tetanie); cơn hạ đường huyết khi đói; cơn đau nửa đầu, cơn co giật do sốt cao ở trẻ em, ....

Liệu động kinh có thể chữa khỏi?


Động kinh là bệnh mạn tính, tuy nhiên nếu được phát hiện và điều trị đúng chuyên khoa thì bệnh nhân có tiên lượng tốt. Bệnh nhân có thể ngừng thuốc khi cắt cơn được từ 2,5-5 năm kể từ cơn cuối cùng, một số trường hợp không giải quyết được nguyên nhân thì có thể phải uống thuốc suốt đời.

Trên lâm sàng, nếu động kinh có nguyên nhân thì phải điều trị nguyên nhân nếu có thể, ví dụ u não, máu tụ, dị dạng mạch máu não…Chỉ điều trị thuốc chống động kinh khi đã xác định chắc chắn loại cơn và hội chứng động kinh. Ngoài ra, có thể chỉ định phẫu thuật trong một số trường hợp như động kinh kháng thuốc, động kinh cục bộ ổ khu trú nhỏ…

Các thuốc điều trị động kinh hiện nay


Thuốc chống động kinh được chia làm 2 nhóm chính:

a. Nhóm thuốc cổ điển: carbamazepine, phenytoin, phenobarbital, clonazepam, natri valproat, magie valproat… đã được sử dụng từ lâu với nhiều dữ liệu lâm sàng, giá thành rẻ, phù hợp với điều kiện kinh tế của bệnh nhân, tuy nhiên thuốc có nhiều tác dụng phụ. Valproate được sử dụng nhiều cho cơn động kinh cục bộ và toàn thể, đặc biệt là động kinh toàn thể ở trẻ em. Magie valproat có hiệu quả cao hơn và ít tác dụng phụ hơn so với natri valproat.

b. Nhóm thuốc thế hệ mới: gabapentin, lamotrigin, topiramate, levetiracetam, pregabalin, perampanel… với phổ tác dụng rộng, dung nạp tốt, ít tương tác với các thuốc khác, mang lại nhiều sự lựa chọn cho bác sĩ và bệnh nhân hơn, nhưng chi phí điều trị cao và tác dụng phụ chưa được biết đầy đủ. Gabapetin và Pregabalin phù hợp cho bệnh nhân mắc bệnh gan hoặc có rối loạn chức năng gan. Pregabalin còn được khuyến cáo trong điều trị động kinh kháng thuốc (chiếm hơn 30% các trường hợp động kinh).

Lamotrigin là thuốc mới có phổ rộng, được khuyến cáo đầu tay trong các khuyến cáo điều trị động kinh cục bộ và toàn thể ở người lớn, trẻ em và chỉ định an toàn cho phụ nữ mang thai.

Thuốc cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ, đúng và đủ liều quy định để đảm bảo duy trì nồng độ thuốc có tác dụng trong máu, không vì hết cơn mà bỏ thuốc. Điều trị động kinh cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa bác sĩ – bệnh nhân – người nhà, đặc biệt là ở trẻ em và người cao tuổi.

Ngoài ra, tùy theo từng trường hợp, ngoài thuốc bệnh nhân phải có chế độ ăn uống, sinh hoạt, lao động, nghỉ ngơi, giải trí thích hợp, ví dụ:

- Không dùng chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu, gia vị, không ăn quá nhiều, nhất là vào buổi tối.
- Chế độ ăn sinh ceton: ăn nhiều mỡ, ít tinh bột và đạm để tạo ra tình trạng tăng ceton, làm giảm động kinh.
- Ngủ đúng giờ để tránh mất định hình hoạt động thần kinh trong 24 giờ.
- Tránh công việc có thể nguy hiểm như làm việc trên cao, dưới nước, gần lửa, lái xe, nắng nóng, ánh sáng chói
Nếu gặp người lên cơn động kinh, chúng ta sẽ làm gì?
Nhiều người sẽ thấy lúng túng khi chứng kiến người khác ngã khuỵu xuống và lên cơn co giật. Làm theo các hướng dẫn sau có thể giúp đỡ cho người lên cơn động kinh:

Những việc nên làm: 

- Cho người bệnh nằm nghiêng, lau nước bọt, các chất nôn ói (nếu có), phòng bít tắc đường thở
- Đặt 1 chiếc gối mỏng, hoặc vật mềm như áo, khăn dưới đầu bệnh nhân
- Nới lỏng cổ áo, thắt lưng, yêu cầu mọi người xung quanh lùi ra xa để thoáng khí
- Di dời các đồ vật sắc nhọn có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân khi đang trong cơn
- Ghi nhận thời gian từ lúc bắt đầu cơn đến lúc kết thúc, thường sau 2 – 4 phút, cơn co giật sẽ hết, nên gọi cấp cứu nếu quá 5 phút bệnh nhân vẫn còn cơn
- Sau khi bệnh nhân hết cơn, nên để bệnh nhân nằm nghỉ ngơi đến khi tỉnh hẳn. Trường hợp đã hết co giật nhưng bệnh nhân vẫn chưa tỉnh táo lại, có biểu hiện khó thở, lên cơn động kinh khác thì nên đưa đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Những việc không nên làm:
- Không đưa đồ vật cứng vào miệng bệnh nhân vì mục đích ngăn bệnh nhân cắn lưỡi, vì có thể gây 
- Không di chuyển khi bệnh nhân đang co giật
- Không ghì, đè chặt cơ thể bệnh nhân vì có thể gây trật khớp, gãy xương, tổn thương cơ.
- Không ép bệnh nhân uống nước, nước chanh khi bệnh nhân chưa tỉnh hẳn.
 
tk2.jpg
Xử trí khi gặp người lên cơn động kinh (Nguồn: Internet)

Tóm lại, động kinh là một bệnh lý khá phổ biến trong cộng đồng. Thuốc chống động kinh có thể loại trừ hoặc làm giảm tần số, mức độ trầm trọng của các cơn động kinh, giúp bệnh nhân có thể sống cuộc sống gần như người bình thường. Hiểu đúng về động kinh giúp chúng ta có cái nhìn thông cảm hơn với người bệnh và có thể giúp đỡ bệnh nhân khi họ lên cơn động kinh.

Nguồn: Tổng hợp của công ty Davipharm

- Thuocbietduoc.com.vn cung cấp thông tin về hơn 30.000 loại thuốc theo toa, thuốc không kê đơn. - Các thông tin về thuốc trên Thuocbietduoc.com.vn cho mục đích tham khảo, tra cứu và không dành cho tư vấn y tế, chẩn đoán hoặc điều trị. - Khi dùng thuốc cần tuyệt đối tuân theo theo hướng dẫn của Bác sĩ
- Chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất cứ hậu quả nào xảy ra do tự ý dùng thuốc dựa theo các thông tin trên Thuocbietduoc.com.vn
Thông tin Thuốc và Biệt Dược
- Giấy phép ICP số 235/GP-BC.
© Copyright Thuocbietduoc.com.vn
- Email: contact@thuocbietduoc.com.vn